CNN-in 16–17 sentyabrda 1,2 mindən çox 18 yaşdan yuxarı amerikalı arasında keçirdiyi sorğuya əsasən, Donald Trampın xarici siyasətinə dəstək rekord minimuma enib. Respondentlərin yalnız 29%-i onun xarici siyasətini dəstəkləyib, 71%-i isə dəstəkləməyib. Yanvarda bu göstəricilər müvafiq olaraq təxminən 40% və 60% olub.

İranla bağlı siyasətə dəstək martdakı 33%-dən sentyabrda 26%-ə düşüb. Respublikaçı seçicilər arasında da dəstək martla müqayisədə 13 faiz bəndi azalıb. Respondentlərin 64%-i ABŞ-ın İranla qarşıdurmada qalib gəlmədiyini, 36%-i isə qalib gəldiyini düşünür.

Sorğuda Rusiyaya münasibət də əsasən mənfi olub: 47% Rusiyanı ABŞ üçün düşmən, 36% qeyri-dost ölkə hesab edib, 13% dost, 4% isə müttəfiq kimi qiymətləndirib.

Çinə münasibətdə 32% onu ABŞ-ın düşməni, 44% qeyri-dost ölkə, 21% dost ölkə, 4% isə müttəfiq hesab edib.

Ümumilikdə sorğu Trampın xarici siyasətinə ictimai dəstəyin zəiflədiyini, xüsusilə İran məsələsində mövqeyinə münasibətin pisləşdiyini və ABŞ cəmiyyətində Rusiya ilə yanaşı Çinə qarşı da əsasən mənfi yanaşmanın üstünlük təşkil etdiyini göstərir.

CNN-in keçirdiyi sorğuda Donald Trampın xarici siyasətinə dəstəyin rekord aşağı səviyyəyə düşdüyü bildirilir. Lakin nəzərə alsaq ki, Tramp CNN-i dəfələrlə tənqid edib və son dövrlərdə CNN jurnalistləri ilə Ağ Ev arasında ciddi fikir ayrılıqları yaşanıb, bu sorğunun nəticələrinə nə dərəcədə etimad etmək olar? Sorğunun metodologiyası və respondent seçimi onun obyektivliyini təmin edirmi, yoxsa CNN-in Trampa qarşı mövqeyinin nəticələrə təsir göstərməsi ehtimalı nəzərdən keçirilməlidir? Eyni zamanda, Tramp bu nəticələrdən hansı siyasi və xarici siyasət nəticələrini çıxarmalıdır?

Politoloq Əli Orucov məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, CNN-nin mötəbər və etibarlı mənbə kimi beynəlxalq miqyasda çəkisi əvvəlki qədər deyil. Onun sözlərinə görə, telekanalın yaydığı bəzi məlumatların sonradan qərəzli və qeyri-obyektiv olduğu üzə çıxıb, ayrı-ayrı materiallar isə ciddi qalmaqallara səbəb olub. Əli Orucov, xüsusilə Donald Tramp haqqında yayılan və sonradan təkzib edilən məlumatlarla bağlı yaranmış vəziyyəti nümunə göstərib.

Politoloq hesab edir ki, CNN-in sorğularına da ehtiyatlı yanaşmaq lazımdır. Bununla belə, onun fikrincə, Trampın ABŞ cəmiyyətində dəstəyinin azalması yalnız bir media qurumunun sorğuları ilə izah edilə bilməz. Müxtəlif sorğularda da oxşar tendensiyanın müşahidə olunduğunu deyən ekspert bunu Tramp administrasiyasının daxili və xarici siyasətdə həyata keçirdiyi bir sıra qərarlarla əlaqələndirir.

Əli Orucovun fikrincə, xüsusilə Ukrayna-Rusiya müharibəsi, İranla qarşıdurma və Yaxın Şərq siyasəti Tramp administrasiyasının cəmiyyət daxilində ciddi müzakirələrə səbəb olan istiqamətləridir. O qeyd edir ki, Trampın İsrailə verdiyi davamlı dəstək də müəyyən sosial qrupların narazılığına təsir edən amillərdən birinə çevrilib. Eyni zamanda, ABŞ-ın İranla müharibəsinin iqtisadi nəticələri, xüsusilə enerji qiymətlərinin yüksəlməsi amerikalıların gündəlik xərclərinə təsir göstərir.

Son sorğular da ABŞ ictimaiyyətində iqtisadi və xarici siyasətlə bağlı narazılığın artdığını göstərir. Reuters/Ipsos-un sentyabr sorğusunda Trampın fəaliyyətini bəyənənlərin payı 32 faiz olub. Sorğuda respondentlərin cəmi 17 faizi onun yaşayış xərcləri və qiymətlərlə bağlı siyasətini dəstəkləyib, İran əməliyyatlarını dəstəkləyənlərin payı isə 34 faiz təşkil edib. Trampın immiqrasiya siyasətinə milli səviyyədə 36 faiz dəstək ifadə olunub, 55 faiz isə bunu bəyənmədiyini bildirib.

CNN-in sentyabr ayındakı sorğu ortalamasında da Trampın reytinqi 35 faiz səviyyəsində göstərilib. Bu göstərici onun ikinci prezidentlik dövrünün ən aşağı göstəricilərindən biri kimi təqdim olunur.

Politoloq hesab edir ki, Trampın reytinqinə təsir edən əsas məsələlərdən biri də iqtisadi siyasətdir. Tariflərin geniş tətbiqi və tərəfdaş ölkələrlə ticarət münasibətlərində gərginliyin artması ABŞ daxilində qiymətlər və biznes xərcləri ilə bağlı narahatlıqları gücləndirib. Xüsusilə inflyasiya və gündəlik istehlak xərcləri məsələsi seçicilərin münasibətində mühüm amilə çevrilib. CNN-in məlumatlarına görə, Trampın inflyasiya ilə mübarizəsinə münasibətdə mənfi qiymətləndirmələr son aylarda olduqca yüksək səviyyəyə çatıb.

Əli Orucovun sözlərinə görə, administrasiyanın miqrasiya siyasəti də cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmır. Trampın tərəfdarları sərt miqrasiya siyasətini əsas prioritetlərdən biri kimi qiymətləndirsələr də, bu istiqamətdə həyata keçirilən bəzi tədbirlər ABŞ daxilində, o cümlədən Respublikaçılar Partiyasının ayrı-ayrı nümayəndələri tərəfindən də tənqid olunur.

Politoloq bildirir ki, Trampın siyasətində ziddiyyətli görünən addımlar da seçicilərin münasibətinə təsir göstərir. Bir tərəfdən ABŞ-ın iqtisadi maraqlarını qorumaq məqsədilə tariflər artırılır, digər tərəfdən bu tariflərin daxili bazarda qiymətlərə və istehsal xərclərinə təsiri müzakirə olunur. Xarici siyasətdə isə bir sıra hallarda sərt ritorika ilə diplomatik danışıqlar paralel aparılır. Bu vəziyyət administrasiyanın siyasətinin proqnozlaşdırılması ilə bağlı suallar yaradır.

Əli Orucov hesab edir ki, bütün bu amillər Trampın siyasi dayaqlarına təsir göstərsə də, onun Respublikaçılar Partiyası daxilində hələ də əhəmiyyətli dəstəyi qalır. Buna görə də mövcud sorğular Trampın cəmiyyətdə dəstəyinin zəiflədiyini göstərsə də, bunu onun siyasi təsirinin tamamilə aradan qalxması kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Hazırkı vəziyyət daha çox ABŞ cəmiyyətində iqtisadi vəziyyət, xarici siyasət, miqrasiya və Yaxın Şərq məsələləri ətrafında fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi kimi xarakterizə oluna bilər.

Bununla yanaşı, Tramp administrasiyasının media ilə münasibətləri də son günlər yenidən ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Sentyabrın 18-də Ağ Ev CNN, MS NOW və Politico-nun ərazidə fəaliyyətinə məhdudiyyət qoyub. Həmin media qurumları isə bu qərara qarşı məhkəməyə müraciət ediblər.

Beləliklə, ABŞ-da Trampın reytinqinin aşağı düşməsi yalnız bir məsələ ilə bağlı deyil. İqtisadi vəziyyət, inflyasiya, tariflər, İranla müharibə, Yaxın Şərq siyasəti, miqrasiya və administrasiyanın media ilə münasibətləri müxtəlif istiqamətlərdən ictimai müzakirələri gücləndirir. Qarşıdakı dövrdə Tramp administrasiyasının əsas çağırışı bu narazılıqların bir qismini azaltmaq və öz siyasətinin iqtisadi və siyasi nəticələrini ABŞ seçicilərinə izah etmək olacaq.