Dövlət müstəqilliyinin bərpa olunduğu 1991-ci ildən sonra Azərbaycanda 7 parlament seçkisi keçirilib. 1995 və 2000-ci illərin seçkilərində Milli Məclisin 100 üzvü majoritar üsulla (dairələr üzrə), 25 üzvü proporsional üsulla (partiya siyahıları üzrə) mandat alıb. 2002-ci ildə proporsional sistem ləğv olunub və 2005, 2010, 2015, 2020, 2024-cü illərin seçkilərində parlament majoritar üsulla formalaşıb.

Yaxın ölkələrə nəzər salsaq, Qırğızıstan və Türkmənistan parlamentləri, Belarus parlamentinin Nümayəndələr Palatası majoritar seçki sistemi ilə formalaşır.

Altı yaxın ölkədə qarışıq seçim sistemi var.

Ukrayna parlamentinin, Rusiya parlamentinin Dövlət Dumasının və Özbəkistan parlamentinin Qanunverici Palatası üzvlərinin yarısı majoritar, yarısı proporsional üsulla mandat alır.

Litvada parlamentin 71 üzvü majoritar, 70 üzvü proporsional üsulla rəsmiləşir.

Qazaxıstan parlamentinin Məclisinin 69 üzvü proporsional üsulla, 29 üzvü majoritar üsulla mandat götürür.

Tacikistan parlamentinin Nümayəndələr Palatasının 41 üzvü majoritar, 22 üzvü proporsional üsulla mandat alır.

Estoniya, Latviya, Moldova, Ermənistan və Gürcüstanda parlamentlər proporsional üsulla formalaşır.

Azərbaycan üçün hansı sistem daha yaxşı olar?

Mövzu ilə bağlı Medianews.az saytı partiya sədrlərinə müraciət edib.

Milli İstiqlal Partiyasının sədri, deputat Arzuxan Əlizadə bildirib ki, AMİP 2019-cu ildə 14 partiya ilə birlikdə bir sənəd ərsəyə gətirib: “Həmin sənəddə ölkədə qarışıq seçki sisteminin bərqərar olunması mövqeyi öz əksini tapıb. Çünki proporsional seçki sistemi partiyalaşma institutuna əlavə stimullar verir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, Azərbaycanda qarışıq seçki sisteminə keçilməsi daha məqsədəuyğun olar”.

A.Əlizadə yada salıb ki, Azərbaycan Konstitusiyası 1995-ci ildə qəbul edilib: “O vaxt Azərbaycan əhalisinin sayı təxminən 7 milyon civarında idi. Hazırda 10 milyondan artıq əhalimiz var. O zaman da parlamentdə 125 deputat təmsil olunurdu, indi də belədir. Hesab edirəm ki, parlamentin say tərkibinin artırılması məsələsi də müzakirə mövzusudur. Təbii ki, bütün bunların reallaşdırılması üçün ölkədə konstitusiya dəyişikliklərinə gedilməlidir. Konstitusiya dəyişiklikləri də birmənalı olaraq yalnız referendumla mümkündür. Bu səbəbdən referenduma gedilməsi məsələsi gündəmə gəlir. Zaman-zaman bu məsələ müzakirə mövzusu olub. İstər icra, istərsə qanunverici hakimiyyət, yaxud yerli özünüidarəetmə ilə bağlı bəzi dəyişikliklərə gedilməsi üçün referendumun keçirilməsi indiyədək bir neçə dəfə ictimai-siyasi müstəvidə müzakirəyə çıxarılıb.

Hesab edirəm ki, parlamentdə deputatların sayının artırılması, eləcə də onların əhəmiyyətli hissəsinin majoritar, bir hissəsinin isə proporsional seçki sistemi əsasında seçilməsi daha yaxşı olardı. Təbii ki, hansı qərar qəbul ediləcəksə, ona uyğun da seçkilərdə iştirak hədəflənəcək. Amma qarışıq sistemə keçilməsi və parlamentin say tərkibinin artırılması daha məqbul variantlardır”.