Arçutlu (Ardıclı) gənclərin inkişaf konsepsiyası
Beşinci yazı
Arçut kəndində uşaq, yeniyetmə və gənclərin tərbiyəsində və inkişafında orta məktəbin rolu (əvvəlki yazının davamı)
Məlumdur ki, inkişaf konsepsiyası dedikdə, inkişaf xətləri ilə müəyyən olunan tərəqqi gətirən, dalğalanmaları şərtləndirən, faydalar verən yeniliklər yolunda baza, rəhbər, aparıcı ideyaların məcmusu kimi dərk olunur. Belə bir sual ortaya çıxır. XX sərin 60-80-ci illərində və sonrakı dövrlərdə Arçutu inkişaf etdirən gənclərin nə kimi ideyaları var idi?! Nəyə görə kənd XX əsrin ikinci yarısında sürətlə inkişaf edirdi? İnkişafa rəvac verən rəhbər ideyalar necə cəmləşirdi? İnkişaf axarlarına necə səmt və yön verirdi? Bu konsepsiyada məktəbin baza ideologiyası nələrdən ibarət idi? Bu ideologiya hansı potensialı formalaşdırırdı?
Məktəbin inkişafa yönəlik ideyaları onun nəzəri və praktiki əhəmiyyətini özündə daşıyırdı. Məktəb yeni ideyalara təkan verir, gənclərin düşüncələrində inqilab yaradırdı. Gənclər ümumiyyətlə, kənddə adət-ənənələrdə daşıyıcılıq, elmentləri məkanlardan-məkanlara ötürmək funksiyasını yerinə yetirirdilər. Kəndin mədəni və sosial cəhətdən müasirləşməsi bir hədəf və məqsəd idi. Yaxşı yaşamaq üçün həyat elementlərlə dolmalı idi. Məsələn, kəndin mətbəxində gənclər yenilikçi idilər. Yerli ənənələrlə yanaşı, həm də başqa bölgələrdən milli və dünyəvi adətləri daşıyır və tətbiq edirdilər. Bu yöndə 1965-ci ildə kənddə dünyaya gəlmiş Validə Həsən qızı Nəsibova qeyd edir: “Kəndimizdə ilk dəfə kompot və mürəbbə bişirməyi mənim anam Gülsafa gətirib. O, Ləmbəli qızı olub. Ora gedib-gəldikcə yenilikləri gətirib. Həmçinin ilk dəfə ətçəkən maşınını da anam gətirib. Birinci dəfə kələm dolması bişirib və bununla da kəndə yayılıb”.
Orta məktəb elə bir ruh tərənnüm edirdi ki, şagirdlərin və yeniyetmələrin gözləri açılır, hafizələri aydınlaşırdı. Yeniliyə açıq olurdu. Bu yenilik geyimdən tutmuş, adət-ənənələrə qədər, evlərin dizaynına və təsərrüfata qədər gedib çıxırdı. Yeni gənclik dəbi meydana gəlirdi. Orta məktəb rasional təfəkkürün formalaşmasıda əvəzsiz rol oynayırdı.
1972-ci ildə Arçutda kəndli ailəsində dünyaya gəlmiş Eyvaz Mustafa oğlu Əmiraslanovun yeniyetmə və gəncliyin həyatında məktəbin oynadığı əvəzsiz rolu barədə fikirləri diqqəti çəkir. Həm də o dövrün gəncliyini indiki gəncliklə müqayisə edərək, fərqləri və oxşarlıqları üzərə çıxardır. O, qeyd edir: “Mən 1979-cu ildə Arçut kənd orta məktəbinin birinci sinifinə getmişəm. 1989-cu ildə orta məktəbin on illiyini bitirib məzun olmalı idim. Çox təəssüf ki, qaçqınlıq həyatı nakam qoydu. Məktəbimizi bitirmək bizə qismət olmadı, doğma təhsil ocağımızdan məzun ola bilmədim. Orada 9 il 3 ay təhsil ala bildim. 1988-ci ilin payızında münaqişə ilə əlaqədar məktəb bağlandı. Həmin ilin 7 dekabr zəlzələsindən sonra kəndimiz deportasiyaya məruz qaldı. Sonrakı həyatımız qaçqınlıq dövrünə düşdü. Bu baxımdan da mən orta təhsilimi 1989-cu ildə Azərbaycanda, əvvəlcə Qazax rayonunda davam etdirdim, sonra da Ağstafa rayonu Poylu kənd orta məktəbində tamamladım. Onu qeyd edim ki, bizim dövrümüzdə Arçut gənclərinin çox gözəl tərbiyəsi var idi. Ən azından həm ailədə, həm məktəbdə, həm də gündəlik həyatda insanlar çalışırdılar ki, bir-birilərinə yaxşı yollar göstərsinlər. Çox təəssüf hissi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, indiki internet dövründə gənclərin mövcud fəaliyyəti bir o qədər də başa düşülən deyil. Hər kəsə məlumdur ki, indiki gənclər öz günləri ilə yaşayırlar. Bizim dövrümüzdə isə məktəb çox gözəl tərbiyə verirdi. Bir-birindən gözəl və maraqlı konsepsiyalar, proqramlar var idi. Məktəbdə gündəlik dərnəklər –fənn və idman dərnəkləri-mövcud idi. Voleybol, futbol oyunlarını həvəslə, sevə-sevə oynayırdıq, bəhrələnirdik. Deyərdim ki, bu gün də onlar var. Lakin hesab edirəm ki, onlar fərqli istiqamətdədirlər. İndiki gənclik çox böyük biliyə malikdir. O ki, qaldı Arçut gəncliyi ilə indiki gəncliyin müqayisəsinə, deyərdim ki, onlar da yaxşı tərbiyə olunurlar. Ona görə ki, qulağıma yaxşı sədalar gəlib çatır. İndiki gənclərimizin də gözəl bilikləri, savadları var, yaxşı nailiyyətlər əldə edirlər. Böyük ölçüdə götürəndə, Arçut gənclərinin potensialı var, yaxşı gələcəyi var. Ən əsas məsələ odur ki, bu günkü Arçut gənclyi özlüyündə Arçutluyam sözünü dərk edə bilsin. Arçut haqqında yüksək biliyə, məlumatlara malik olmalıdırlar. Sevindirici hal odur ki, tərbiyə baxımından yaxşı sədaları gələn gənclərimiz çoxdur. Lakin hər gecənin bir işıqlı sabahı olduğu kimi, Arçutun indiki gəncliyinin də müsbət və mənfi tərəfləri mövcuddur. Bəzən xoşagəlməz sədalar da qulağımıza gəlib çatır. Hesab edirəm ki, Arçut gəncliyi ciddi nöqsanlara yol verməməlidir. Onu da əlavə edim ki, bizim kənd məktəbində əla oxuyan uşaqlar, hətta kiçik siniflərdə olsalar da belə, böyük siniflərə nümunə kimi göstərilirdi. Məktəbimiz əsl bilik arenası idi. Çox maraqlı idi”.
1972-ci ci ildə Arçut kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmiş və 1980-1988-ci illərdə kənd orta məktəbində təhsil almış və qaçqınlığa görə 9-cu sinifi yarımçıq kəsmiş Afaq Kamil qızı Məşədiyeva kənd məktəbinin uşaq, yeniyetmə və şagirdlərin tərbiyəsində və yetişməsində, eləcə də inkişadındakı rolunu daha dolğun şəkildə izah edir. O, ürəkdolusu ilə məktəb illərini xatırlayır və yarımçıq qalmış təhsilə görə təəssüf hissi keçirdir. Hətta kövrəlir. Keçmişə qayıdaraq məktəblə bağlı özünün nostalji hisslərini bu şəkildə qeyd edir və məktəbin əhəmiyyəti barədə xatirələrini belə formada ifadə edir: “ Məktəbin məzunları, yeniyetmə və gəncləri ilə fikirlərim həddən artıq çoxdur. Ürək yanğısı ilə danışacam. O illərə qayıdıb çox şeyləri yada salacam. Məktəbimizi bitirən və eləcə də təhsili yarımçıq qalmış yeniyetmə və gənclərin nailiyyətləri həddən artıq çoxdur. Yəqin ki, məktəbi bitirən, orada təhsil alan hər bir şəxsin fikri eyni olar. Şagirdlərin, yeniyetmələrin təhsil və tərbiyəsində müəllimlərin çox böyük rolu vardır. Onların, hər bir gəncin ayrı-ayrı peşələrə yiyələnməsində müəllimlərin əməyi, dəstəyi, köməyi danılmazdır. Məktəb təkcə bizim təhsil yerimiz deyildi, sanki bizim ikinci bir evimiz idi. Uşaqlığımızın, yeniyetməliyimizin, xatirələrlə dolu, bütün nəfəsimizin olduğu bir mərkəz olub. İllər keçsə də, uzaqda yaşasaq da hər zaman heç nə ilə əvəz oluna bilməyən məktəb illərini xatırlayırıq. Məktəbimiz bizə həm gözəl xasiyyət verib, düşüncə tərzi təqdim edib, həm də üzərimizdə böyük əziyyətləri var. Bizi sağlam gənc kimi yetişdirib. Tək təhsil verməyib. Həm də bizə böyük tərbiyə, əxlaq, nizam-intizam bəxş edib. Bir-birimizə, böyüklərə, müəllimlərə hörmət kimi dəyərləri aşılayıb. Böyüklərə, müəllimlərə hörmət hissi bu gün də bizimlə yaşayır. Hisslər davam etməkdədir. Biz o müəllimlərin verdiyi təhsil və tərbiyə ilə yetişmişik. Bu şərtlər, amillər indi də özünü göstərir. Bizim alimlərimiz, professorlarımız, həkimlərimiz, yeni nəsil müəllimlərimiz, digər mütəxəssislərimiz var. Məktəbimiz demək olar ki, yaşımız az olsa da, şagird və yeniyetmə olsaq da, bizə həyatın özünü öyrədirdi. Bütün çətinliklərə alışdırırdılar. Bizə dərsdən əlavə hazırlıqlar, praktikalar, məşğələlər keçirdilər, qruplar təşkil olunurdu. Bizi həm əməyə öyrədir, həm də hər sahədə yetişdirirdilər. İncəsənət və ədəbiyyat sahəsində bizi hazırlayırdılar. Rəhmətlik İsmayıl müəllim bizə əsərlərdən pyeslər verirdi. Biz o rolları oynayır, səhnəciklər qururduq. Məşğələləri hazırlayır, rolları ifa edirdik. Müəllimlər bizə məsuliyyətli olmağı, qorxmamağı, öyrənməklə bağlı məsələlərdə çəkinməməyi, hər yerdə şücaətli olmağı, bir-birimizin dayağında durmağı, ümumiyyətlə, hər şeyi, həyatın özünü öyrədirdi. Baxmayaraq ki, biz kənd məktəbimzidə şagird idik, uşaq və yeniyetmə idik, çox yaxşı formalaşırdıq. O formalaşma bizə bu gün də kömək edir. Həyatı yaxından dərk edə bilirik. O müəllimlərin bizə tövsiyələri hələ də bizim xatirimizdən çxmır. Dərs keçmə qaydalarını biz bu gün sevə-sevə xatırlayırıq. Onların vaxtilə bizə verdikləri öyüd-nəsihətlər bu gün də yadımızdan çıxmır. Məktəbimizi duyğulu anlarla xatırlayırıq. Məktəbimiz haqqında deyiləsi müsbət fikirlər həddən artıq çoxdur. Çox heyif ki, o dəyərlərdən məhrum olmuşuq. Məktəbimiz əvəzsiz idi. O təhsil ocağı haqqında danışanda çox duyğulanıram. Ürəyim doludur. Bir şeyi də əlavə edim. Deməli, müəllimlərimiz bizə düzgün olmağı, doğru olmağı, dürüstlüyü, məsuliyyətli və əməkdən, zəhmətdən qorxmamağı öyrədirdi. Bir-birimizə dəyər verməyi məktəbdən öyrənirdik. Məktəb təkcə kitab oxumaq məkanı deyildi. Məktəb həm doğulduğumuz yerə sadiq qalmağı, vətənə, ana torpağa bağlılığı, kəndi unutmamağı öyrədirdi. Bu günkü gün o hisslər bizim ora bağlılığımızı sübut edir. Unutmuruq, vətəni sevirik. Bir sözlə, yaxşı formalaşmışıq. Məktəbimizin danılmaz əməyi var. Ailədə belə valideynlərimizə, yaxınlarımıza necə hörmət etməyimizi də belə məktəbimiz öyrədib...”
Cəmilə İsmayıl qızı Elləzova məktəbin təşkil etdiyi dərnəklərin şagirdlərin və yeniyetmələrin yetişməsində rolunu bu şəkildə qiymətləndirir: “ Evdarlıq dərnəklərində qızlar müxtəlif yeməkləri bişirməyi öyrənərdi. Eləcə də müxtəlif paltarları tikməyi, biçməyi öyrənərdi. Dərnəyin rəhbəri də bir müddət üçün anam İsmayılova Leyli müəllimə idi. Dərnəyin aparıcı üzvləri arasında müxtəlif yarışlar keçirilərdi, müsabiqələr təşkil olunardı. Əl işlərindən ibarət sərgilər təşkil edilərdi. Qabaqcıllar komsomol yığıncaqlarında və direktor tərəfindən müxətlif tərifnamələrlə təltif olunardı. Qabaqcılların adları çəkilərdi. Məktəbin davamiyyətinə görə, yaxşı və pis oxuyanların seçilməsinə, adlarının hallanmasına görə ayda bir dəfə komsoml yığıncağı keçirilərdi. 8-10-cu siniflərin fəal şagirdləri tərəfindən komsomol təşkilatları formalaşardı. Şagirdlərin bütün məsələlər üzrə fəaliyyəti ayda bir dəfə komsomol yığıncaqlarında müzakirə olunardı. Təşəkkürlər və tənbehlər elan olunardı”. Məktəb şagirdləri, yeniyetmə və gəncləri etik və estetik ruhda da böyüdürdü. Təmizlik, mənəvi saflıq tərənnüm olunurdu. Məktəb yeniyetmə və gəncləri paklığa, estetikaya səsləyirdi. Aləmin gözəlliyi, insan gözəlliyinin və insan əməllərinin estetik məzmunu ilə bağlı mühüm işlər görülərdi. Zəngin gənclik həyatı məktəbin baza, rəhbər ideyaları sırasında yer alırdı. Bu baxımdan Cəmilə Eyvazova öz fikrini bu şəkildə qeyd edir: “Kəndimizin ayağında, dəmiryolunun kənarında, axar çay sahilində Cala (Cələ) deyilən ağaclıq ərazi, kolxozumuzun meyvəçilik bağı var idi. Orada qəşəng güllər, çiçəklər bitərdi. Yasəmən gülləri bitərdi. Məktəb buraxılışlarında gedib oradan güllər, çiçəklər gətirərdik. Müəllimlərin çıxış etdikləri masaları güllərlə, çiçəklərlə-yasəmən gülü, nərgiz gülü çiçəyi, ayran gülü və s. ilə bəzəyərdik. Bayram günlərində, tətillərdə istirahət etmək, əylənmək üçün özümüzlə azuqə götürüb həmin Cələyə gedərdik. Mənzərə çox gözəl idi. Otlar dizə qədər çıxırdı. Yazda ağaclar çiçək açırdı... O vaxt yaxşı səsi olan yeniyetmə və gənclərimiz var idi. Nəbi kişinin qızları olan Həsənova Sofiya və Həsənova Asiya bacıları, qardaşım Şahin İsmayılov və Şamxal kimi dram dərnəyinin aparıcıları var idilər. Əsli “Arşın mal alanda “Gülcöhrə” rolunu, Şahin “O olmasın, bu olsun” da “Məşədi İbad” rolunu məharətlə ifa edirdilər. Tamaşaçıların alqışları ilə qarşılanırdılar. Digər gənclərimiz də yaxşı rollar ifadə edirdilər. Qurbanova Fatma həm dram dərnəyində, həm də musiqi dərnəyində yaxından iştirak edirdi”. Cəmilə Elləzovanın dediklərindən belə qənaətə gəlinir ki, məktəb ədəbiyyat və incəsənət sahəsində gənclərin yetişməsində əvəzsiz rol oynayır, onların zövqlərini incələşdirirdi. İctimai və ədəbi baxışlarını zənginləşdirirdi. Həyata açıq, analitik, yaxşını və pisi dəyərləndirən baxışlarını formalaşdırırdı. Açıq ünsiyyət, səmimi münasibət, yaxınlıq amillərini tərənnüm edirdi. Bu da özlüyündə gənclik potensialını formalaşdırır, onların ruhən təmizlənməsinə, paklanmasına xidmət edirdi.
1953-cü ildə Arçut kəndində dünyaya gəlmiş və kəndin orta məktəbini 1970-ci ildə bitirmiş, ali təhsilli azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi Gülşən Məhəmməd qızı Yolçuyeva uşaq, yeniyetmə və gənclərin tərbiyəsində orta məktəbin rolunu bu şəkildə izah edir: “Uşaqların, yeniyetmələrin və gənclərin bir vətəndaş kimi yetişməsində məktəbin, təhsil ocaqlarının çox böyük rolu vardır. Yaxşı bilirik ki, məktəb elm ocağıdır. Məktəb millətin müdriklik ocağı, xalqın mənəvi beşiyidir. Məktəb millətin bu günü, sabahı və gələcəyidir. Mübaliğəsiz demək istəyirəm ki, peşəkarlığın, elmin, biliyin, savadın, intellektin əsası məhz məktəbdə qoyulur. Məktəbdə verilən təhsil insanın həyatında, ələlxüsus da uşaqların və gənclərin həyatında həlledici rol oynayır. Bu elm ocağına qədəm qoyan hər bir kəs burada təkcə oxumağı yox, yüksək mədəniyyətə malik olmağı, qurub-yaratmağı, vətəni sevməyi, el-obaya bağlılığı öyrənir. Hər kəs öz həyat yolu ilə məktəbin insan həyatında nə qədər böyük rolu olduğunu yaxşı bilir və yüksək dəyərləndirir. Bu işdə onlara istiqamət verən, doğru yol göstərən şübhəsiz ki, müəllimlərdir. Müəllimlik peşəsi şərəfli, şərəfli olduğu qədər də çətin peşədir. Mən özüm də müəlliməm. Müəllim ailəsində dünyaya göz açmışam. Bu səviyyəyə gəlib çatmağımda ilk öncə atamın, sonra məktəbin və müəllimlərin çox böyük zəhmətləri, əziyyətləri olub. Mən bunu yaxşı bilirəm. Buna görə də atama, məktəb və müəllimlərimə borcluyam. Müəllim yalnız dərs deyən, bir-iki saat sinif otaqlarında uşaqlar və şagirdlərlə təmasda olan bir şəxs, adi bir tərbiyçi deyil. O, uşaqlıq və gənclik arasında körpü yaradan, öz şəxsiyyəti ilə nümunə göstərən, sabahın qurucularını hazırlayan, millətin gələcəyi üçün böyük məsuliyyət daşıyan bir varlıqdır. Hamımız yaxşı bilirk ki, 1960- cı illərdən sonra məktəbimiz- Mirzə Fətəli Axundov adına Arçut kənd orta məktəbi, rayonda ən qabaqcıl məktəblərdən biri kimi tanınırdı. Həmin dövrlərdə məktəbə Əliyev Məhəmməd Abbas oğlu rəhbərlik edirdi. Daha doğrusu, məktəbin direktoru Məhəmməd müəllim idi. Məhəmməd müəllim öz savadı, tələbkarlığı, təşkilatçılıq bacarığı, qabiliyyəti ilə, sözün əsl mənasında o regionda böyük nüfuz qazanmışdı. Göründüyü kimi, insan zəhməti, peşəkarlığı ilə qəlblərə hakim kəsilir, geniş xalq kütləsinin hörmətini qazanır, hər yerdə, hər zaman adı ehtiramla, məhəbbətlə çəkilir. Onun müqəddəs işindən, əməllərindən yüksək səviyyədə söhbət açılır. Onun müqəddəs işindən, əməllərindən yüksək səviyyədə söhbət açılır. Dahi Nizmai Gəncəvinin təbirincə desək:
İnsan yem dalınca qaçmasın gərək,
Quşdan ayıq olsun, zirəkdən-zirək.
Çalış öz xalqının işinə yara,
Geysin əməlinlə dünya zərxara
Məktəbimiz rayonda ona görə qabaqcıl məktəblərdən idi ki, bu, məktəbimizdə nizam-intizamın, təlim-tərbiyənin təşkil olunmasının, ayrı-ayrı fənlər üzrə dərs deyən savadlı və peşəkar müəllimlərin gərgin əməyinin nəticəsi idi. Məktəbimizin şüarı: “Qabaqcıl olaq” idi. Məktəbimizdə şagirdlərin elmə olan marağını daha da yüksəltmək məqsədi ilə ayrı-ayrı fənlər üzrə dərnəklər yaradılmışdı. Bunlardan bir neçəsini xatırlatmaq yerinə düşərdi: ədəbiyyat dərnəyi, riyaziyyat dərnəyi, musiqi dərnəyi (dram), idman dərnəyi və s. Mən xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, cəmiyyətin inkişafında uşaqların yeniyetmə və gənclərin layiqli bir vətənpərvər kimi yetişməsində, gənc nəslin yüksək bir şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəblərdə yaradılmış (o dövrdə) oktyabryat, pioner və komsomol təşkilatlarının çox böyük rolu vardır. Belə ki, uşaqaların və gənclərin zərərli vərdişlərdən, bekarçılıqdan xilas etmək üçün bu təşkilatların olmasının olduqca böyük əhəmiyyəti vardır. Sonda bir müəllim kimi bu fikri bildirmək istəyirəm. –Biz də Vətənimizin azadlığı və suverenliyi uğrunda mübarizəyə həmişə hazır olmalıyıq. Vətənimiz Azərbaycanın çiçəklənməsi yolunda əlimizdən gələn köməkliyi əsirgəməməliyik!”
Arçut kəndinin sakini olmuş Cəmilə İsmayıl qızı Elləzova məktəbin şagird və tələbə həyatında oynadığı rola dair əvvəlcə qeyd olunan fikirlərə əlavə olaraq bu fikirləri də bildirir: “Məktəbimizdə dərslər 6-7 saat keçirilərdi. 7 saatlar yuxarı sınıflər üçün idi. Məktəbimizdə dərslərdən sonra şagirdlərin əylənməsi və istirahətləri üçün müxtəlif fənn dərnəkləri təşkil olunmuşdu. İdman dərnəyi, əmək dərnəyi, musiqi dərnəyi, dram dərnəyi, rəssamlıq dərnəyi və s. fəaliyyət göstərirdi. Məktəbin idman meydançası var idi. Şagirdlər dərsdən sonra gedib futbol, voleybol kimi oyunlar oynayardılar. Siniflər arasında idman yarışları keçirilərdi. Yarışda qalıb gələn siniflər başqa kəndlərin oyunçuları ilə yarışırdılar. Kolxozun böyük idman meydançası var idi. Kənd uşaqlarındasn ibarət komandalar təşkil olunurdu. Rayonun kəndləri arasında yarışlar keçirilirdi. Yaxşı yadımdadır, yaxşı futbol və voleybol oynayan oğlanlar: Məmişov Arif, Budaqov Valeh və Budaqov Yaqub, Məcid Qəhrəman oğlu, Abdulla Ziyəddin oğlu və başqalar var idilər. İdman dərnəklərində şahmat yarışları da keçirilirdi. Şagirdlər şahmat və şaşki oynayırdılar. Yer tutanlar rayon üzrə yarışlara qatılırdılar. Şahmat üzrə yarışda mən yer tutandan sonra rayon üzrə (Meğrutda, keçmiş zamankı Yaqubluda) yarışlara da qatıldım və birinci yeri tutdum. Bundan əlavə, məktəbin tədris sahələri var idi. Qızlar təsərrüfatda ayrı işlər, oğlanlar da ayrı işlər görərdilər. Tərəvəzlər becərilirdi. Qəşəng tərəvəzlər yetişirdi. Bol məhsul götürülürdü. Məhsul satılaraq əldə edilən vəsait məktəbin fonduna köçürülürdü. Tarlanın rəhbəri mənim atam İsmayılov İsmayıl müəllim idi. O, uzun müddət işlədi. Sonra rəhbərlik Çəltikov İsrafil müəllimə verildi. Dram dərnəyinə bir müddət atam rəhbərlik edirdi. Məktəbin istedadlı gənclərindən ibarət dərnəklər təşkil olunurdu. Kəndin klubunda müxtəlif tamaşalar təşkil edilirdi. Klub ağzına kimi tamaşaçılarla dolurdu. Tamaşa və konsertlər gurultulu alqışlarla qarşılanırdı. Tamaşaçılar aktyorları buraxmaq istəmirdilər. Təkrar izləmək istəyirdilər. Atam da saz çalardı, mahnılar ifa edirdi. Tamaşalardan “Arşın mal alan”, “O olmasın, bu olsun” çox uğurlu alınırdı. Kəndimizin dram dərnəyi başqa kəndlərə də qastrol səfərərinə gedirdilər. Tamaşalar göstərir, konsertlər verirdilər. O kəndlərdə də klublar tamaşaçılarla dolurdu. Afişalar qabaqcadan göndərilərdi. Mən özüm də balaca idim. Müxtəlif mahnılar oxuyardıq. Məsələn, biz Saral, Qursalı və İlməzdi və digər kəndlərdə tamaşa və konsertlər verirdik. Kəndlimiz Əminə Məmişovanın çox məlahətli səsi var idi. Tamaşaçılar ona çoxlu mahnılar oxutdururdular. Mahnıları bitdikdən sonra təkrar-təkrar onu səhnəyə qaytarıb oxutdururdular”.
1960-cı illərdə kənddə gənclərin yeni-yeni ixtisaslara yiyələnmək üçün axını güclənmişdi. Tibbi ixtisas almaq da bir dəb və şərəf idi. Bu baxımdan 1940-cı ildə kənddə dünyaya gəlmiş Məmmədov Məhəmməd Yusif oğlu,- mətbuatın yazdığına görə, -1959-cu ildə orta məktəbi fərqlənmə ilə bitirdiyinə görə gümüş medal almış və Azərbaycan Tibb İnstitutuna daxil olmuşdur. Bununla da ali səviyyədə ilk rasional tibbi təhsil alan tələbə olmuşdur. O, kəndin gəncləri arasında ilk həkim və ilk medalçı (gümüş medala layiq görülmüşdür) olaraq başqaları üçün nümunə və örnək olmuşdur. Öz arxasınca çoxlu sayda həkimlərin yetişməsində böyük rol oynamışdır. Öz təsirini göstərmişdir. Ənənənin davamı olaraq kənd orta məktəbini qızıl medalla bitirmiş 1951-ci il təvəllüdlü Qurbanov Sədi Məhərrəm oğlu ali təhsilli həkim kimi yetişmişdir. Arçut kənd sakini olmuş və ali təhsilli həkim Şükür Alxan oğlu Əliyev Məhəmməd həkimi bu şəkildə xarakterizə edir: “Məhəmməd həkim kəndimizin ilk ali təhsilli həkimi idi. İlk ziyalılarımızdan biri idi. Hamımızın fəxri olub. Bizim həkim kimi yetişməyimizdə onun əməyi və təsiri böyükdür. Kəndlimiz Fikrət həkimə, böyük qardaşım İbrahim həkimə, mənə və digərlərinə yol göstərən, can yandıran bir el oğlu idi. Böyük qardaşım Bakıya qəbul imtahanına gedəndə onu qarşılamış, yön vermiş öz köməkliyini göstərmişdir. Ali məktəbi bitirdikdən sonra qardaşım İbrahimin və bacım, tibb bacısı Zəkiyyənin tibbi xidmətdə işlə təmin olunmasına da öz köməkliyini göstərdi. Çox alicənab, mülayim, sakit təbiətli insan idi. Ən əsası çox yaxşı, xeyirxah bir şəxs idi”.
Arçut gəncliyi XX əsrdə rəhbərlik, liderlik məsuliyyətini də öz üzərinə götürmüşdü. Gənc liderlər öz arxaları ilə digər gəncləri aparır, onları doğru-düzgün yola səsləyirdi. Əməyə, zəhmətə qatılmaq, faydalar vermək, cəmiyyətin aktiv üzvünə çevrilmək başlıca şüarlar idi. Gənclərin yetişməsində nəsli davamçılar, irsi davamçılar prinsipləri mühüm şərt idi. Liderliyə görə gənclər fəxr edirdilər.
1960-cı ildə Arçutda dünyaya gəlmiş və 1967-1977-ci illərdə həmin kəndin orta məktəbində təhsil almış, ali təhsilli memar Şakir İbrahimxəlil oğlu Məmmədov XX əsrin 70-80-ci illərində uşaqların, yeniyetmə və gənclərin tərbiyəsində və inkişafında Arçut kənd orta məktəbinin rolunu yüksək qiymətləndirir və bu kimi fikirlər bildirir: “Arçut məktəbində təhsil uğurlarının artan silsiləsi belə idi. Məktəbdə təhsil keyfiyyəti yüksəldikcə artıq qızıl və gümüş medallı, əla qiymətlərlə məktəbi bitirən gənclərin sayı artmağa başladı. O zamanlar belə nəticələr təkcə bir ailənin deyil, bütün Arçut elinin sevincinə çevrildi. Buraxılış imtahanları və ali məktəblərə qəbul nəticələri kənd üçün böyük bir hadisə idi. Qəbul siyahıları açıqlanan gün evdən-evə yayılan “filankəs instituta düşüb!” xəbəri hamını fərəhləndirər, bütün kəndin ocağında eyni sevinc közərərdi. Hər bir uğurlu məzunun arxasında isə fədakar müəllimlərin misilsiz əməyinin izləri vardı. Onların biliklə, tələbkarlıqla və ata-ana qayğısı ilə hazırladığı yüzlərlə gənc sonradan müxtəlif sahələrdə öz sözünü dedi, Arçut məktəbinin adını daha da yüksəkliklərə qaldırdı.
Arçut məktəbi tarixində qızıl və gümüş medallı, əla qiymətlərlə məktəbi bitirən gənclər bunlardan ibarətdir:
Gümüş medalçılar:
-Məmmədov Məhəmməd Yusif oğlu-10 noyabr 1940-cı il doğumludur.
-Yolçuyev Bəhmən Bəxtiyar oğlu-8 noyabr 1946-cı il doğumludur.
-İsmayılov İmdad Məmməd oğlu-29 noyabr 1950-ci il doğumludur.
Qızıl medalçılar:
-Əliyev İlham Məhəmməd oğlu-17 iyun 1951-ci il doğumludur;
-Qurbanov Sədi Məhərrəm oğlu-2 iyun 1951-ci il təvəllüdlüdür;
-Binnətova Sevinc Şəmistan qızı-15 may 1963-cü il təvəllüdlüdür”.
Məktəbin bir məbəd kimi yeniyetmə və gənclərin tərbiyəsində rolu danılmazdır və bütün məzunlar, hətta bu məbədi yarımçıq bitirənlər də məktəb haqqında yüksək fikirdədirlər.
Məktəbdə şagirdlərin, yeniyetmələrin yetişmələri üçün bu kimi taktiki addımlar atılırdı və məsuliyyətli tələblər qoyulurdu:
-nizamlı davamiyyət vərdişlərini təqdim etmək;
-partada oturuş və lövhə önündə duruş qaydalarına əməl etmək;
-böyüklərə və müəllimlərə düzgün müraciət formasını işlətmək;
-şagird yoldaşları ilə mehriban və səmimi olmaq. Zəiflərə yardım etmək;
-kitablarla, dəftər və jurnallarla səliqəli davranmaq, onları cırmamaq, yazılarını və vərəqlərini korlamamaq;
-əla biliyə malik olanların zəif şagirdlərə kömək göstərilməsinin təmin edilməsi;
-axşam vaxtında yatmaq və səhər tezdən yuxudan tez oyanmaq. Məktəbə gəlməzdən öncə dərsi təkrarlamaq;
-düzgün, normada və zamanında qidalanmaq, qida rasionuna məxsusi fikir vermək;
-məktəb dərslərindən sonra istirahəti təmin etmək, açıq havada olmaq. Təsətrrüfatda fiziki əməklə məşğul olmaq, valideynlərə kömək göstərmək;
-səhər-səhər dərs kitablarını və ləvazimatlarını səliqə ilə məktəb çantasına yığışdırmaq;
-yazı xəttinə fikir vermək, aydın, səliqəli və şəffaf yazmaq (Qeyd: əl ilə gözəl yazmaq uğrunda sözün əsl mənasında yarışlar təşkil olunurdu. “Filankəs dəftərə yazını muncuq kimi düzür” ifadəsi tez-tez işlənirdi. Hamı gözəl əl xəttinə can atırdı. Çox gözəl yazı xətti olanlar içərisində 1948-ci il təvəllüdlü Misir Əli oğlu Nəsibovun da adı çəkilirdi);
-əyin-başı səliqəli saxlamaq, məktəbli formasını təmiz halda geyinmək;
-oktyabryat döş nişanlarını taxmaq;
-pioner qalstuklarını səliqəli saxlamaq və geyinmək;
-komsomol biletini hörmətli hesab etmək;
-dərsdə özünü sakit aparmaq, dərsə qulaq asmaq, müəllimi diqqətlə dinləmək;
-sinif otağında və koridorlarda səssiz olmaq;
-dərsə davamiyyətə ciddi fikir vermək;
- üzrsüz səbəbdən vaxtından əvvəl dərsi buraxmamaq;
-lövhə qarşısına çıxmaq və dərsi ətraflı danışmaq;
-lövhədə ətraflı və izahlı yazmaq;
-sinif otaqlarını səliqəli və səhmanlı saxlamaq, otaqları gül-çiçəklə bəzəmək;
-məktəb tədbirlərində aktiv iştirak etmək;
-ədəbiyyat və musiqi dərnəklərində yaxından iştirak etmək;
-dərsə gündəlik hazırlaşmaq və hazırcavab olmaq;
-sinifdənxaric oxulara ciddi fikir vermək;
-məktəb yoldaşlarına yaxından kömək etmək;
-bilmədiklərini müəllimlərdən öyrənmək və bu məsələdə utanmamaq və çəkinməmək;
-müəllimə çoxlu suallar vermək və cavablar almaq;
-məktəbin qədrini bilmək, müəllimlərə hörmətlə yanaşmaq;
-məktəb şüarlarına hörmətlə yanaşmaq;
-bilik yarışmalarında yaxından iştirak etmək;
-bildiyini ifadə etmək üçün utanmamaq, çəkinməmək;
-cəmiyyətə açıq və aydın təfəkkürlə baxan evladlar yetişdirmək və s.
Məktəb tərəfindən şagirdlərin həvəsləndirilməsi üçün müəyyən tədbirlər həyata keçirilirdi:
-əlaçı şagirdlərə fəxri fərmanlar verilirdi;
-olimpiadada qalib gələnlərə mükafatlar verilirdi;
-əlaçı şagirdlərin valideynlərinə və digər qohumlarına təşəkkürlər bildirilirdi;
-əla oxuyan şagirdlər nümunə kimi göstərilirdi və onlar digər siniflərdə təbliğ olunurdu. Əla oxuyanlar hətta digər siniflərdə dərsi danışmağa dəvət olunurdular. Suallaşma həyata keçirilirdi. Qalib gələnlərin adları bütün kəndə yayılırdı;
-əla oxuyan şagirdlər bəzi hallarda müəllimləri də əvəzləyirdilər. Onlar dərs deməyə cəlb olunurdular. Onlarda müəllimlik qabiliyyəti formalaşdırılırdı;
-əla oxuyan şagirdlər digər şagirdlərin dəftərlərini, yazılarını yoxlamağa dəvət olunurdular;
-əlaçı və zərbəçi şagirdlərə qızıl və gümüş medallar verilirdi;
-əlaçı şagirdlərin şəkilləri şərəf lövhələrindən asılırdı;
-şagirdlər üçün ekskursiyalar təşkil edilirdi;
-rayon və kənd məktəbləri arasında idman yarışları təşkil olunurdu;
-şagirdlər üçün müxtəlif fesitivallar təşkil edilirdi;
-təsərrüfata, əməyə, zəhmətə sevgi hissləri aşılanırdı və s.
Qeyd: Bakıda, Yerevanda və digər yerlərdə ali və orta ixtisas məktəbini bitirib kəndə qayıdan və məktəbdə işləyən müəllimlər dəyərləri özləri ilə daşıyıb gətirirdilər.
Arçutda gənclər inkişaf məqsədilə özləri üçün bu kimi tezisləri qarşılarına məqsəd qoyurdular:
-hansı peşə daha yaxşdır və bu peşədə özünü necə təsdiq etmək olar;
-uşaqlıqdan həvəs nəyə olub və istiqamətlər hansılardır;
-hansı texniki peşələrə yiyələnmək lazımdır;
-ixtisas seçimini elə etmək lazımdır ki, kəndə, elə-obaya fayda gətirsin;
-yüksək ad-san qazandıran peşələr hansılardır;
-şəhərlə kənd arasında bağlayıcı peşələr hansılardır;
-əcnəbi dilləri öyrənməyin faydaları necədir və rus dilini və əcnəbi dil kimi alman dilini mükəmməl öyrənmək bir şərtdir;
-musiqinin sahələrini öyrənmək şərtdir.
Elşən Nəsibov (Elşən Ardıc)
Siyasətşünas-alim, yazıçı-publisit. “ARDIC” Hərəkatının təsisçisi və məsul katibi. Qərbi Azərbaycan İcmasının üzvü
Archutlu (Ardıclı) youth growth framework
Fifth section
This article examines the importance of secondary schools in the education and growth of young people in the village of Archut.
(The following section presents additional information related to the preceding discussion)
It defines the development concept as a collection of fundamental ideas that guide innovations, leading to progress and beneficial changes.Such a question arises. What ideas did the young people who developed Archut have in the 60s-80s of the 20th century and later?! Why was the village developing rapidly in the second half of the 20th century? How were the guiding ideas that promoted development concentrated? How did they give direction to the development streams? What was the basic ideology of the school in this concept?
What potential did this ideology form? The school's development-oriented ideas carried its theoretical and practical significance. The school gave impetus to new ideas and created a revolution in the thoughts of young people.
Young people in the village played a crucial role in preserving and transferring cultural traditions while also engaging in the modernization of village life. Their contributions included innovating traditional cuisine by integrating national and secular customs from other regions alongside local practices. This blending of tradition and innovation was essential for enhancing the quality of life in the village. In this regard, Valida Hasangizi Nasibova, who was born in the village in 1965, notes, "My mother, Gulsafa, introduced the cooking of compote and jam for the first time in our village. She was a Lambaligizi. She brought innovations every time she went there. My mother also brought the meat grinder for the first time. She cooked stuffed cabbage for the first time, and with that it spread throughout the village."
The secondary school sang with such spirit that the eyes of students and teenagers were opened, and their memories were clarified. They were open to innovation. This innovation extended from clothing to customs and traditions to the design of houses and the economy. A new youth fashion was emerging. Secondary school played an indispensable role in the formation of rational thinking. Eyvaz Mustafaoglu Amiraslanov, who was born in 1972 in a peasant family in Archut, draws attention to his thoughts on the indispensable role of school in the lives of teenagers and youth.
He also compares the youth of that time with the youth of today, highlighting the differences and similarities. He notes, “I went to the first grade of the Archut village secondary school in 1979. In 1989, I was supposed to graduate after completing my tenth year of secondary school. Unfortunately, my refugee life ruined me. We were not lucky enough to finish our school; I could not graduate from my native educational institution. I was able to study there for 9 years and 3 months. In the fall of 1988, the school was closed due to the conflict. After the earthquake on December 7 of that year, our village was subjected to deportation. Our subsequent life fell into a period of refugee life. In this regard, I continued my secondary education in Azerbaijan in 1989, first in the Gazakh region, and then completed it at the Poylu village secondary school in the Agstafa region. I should note that in our time, the youth of Archut had a very good upbringing. At least in the family, at school, and in everyday life, people tried to show each other good paths.
I would like to express my deep regret that the current activities of young people in the Internet era are not always well understood. It is widely recognized that today’s youth live in a different time. In our era, schools provided excellent education, featuring engaging and meaningful curricula. There were daily clubs, including academic and sports clubs, where we enthusiastically played volleyball and football, benefiting greatly from these activities. I believe such clubs still exist today, but they seem to have taken a different direction.
Today’s youth possess a wealth of knowledge. Comparing the youth of Archut from the past with those of today, I would say both generations are well educated, as I often hear positive reports. Our young people now also demonstrate strong literacy and achieve notable accomplishments. Broadly speaking, the youth of Archut have great potential and a promising future. Most importantly, today’s Archut youth should embrace the identity of being “from Archut” and cultivate a deep understanding and knowledge of their heritage.
The encouraging news is that many of our young people have been raised with good values. However, just as every night is followed by a bright morning, the current youth of Archut exhibit both positive and negative traits. Reason: The text was revised to improve clarity, coherence, and flow. Grammar, punctuation, and word choice were corrected to enhance readability and professionalism while preserving the original meaning. Technical accuracy was improved by refining sentence structure and vocabulary.
Even bothersome noises sometimes make their way to us. I really think the young folks in Archut ought not to tolerate major issues. I also want to mention that the kids who did well in our village school, even the little ones, were held up as role models for the older students. Our school was truly a hub of learning, and it was quite engaging.
Afag Kamilgizi Mashadiyeva, born in 1972 in Archut to an educated family, who attended the village secondary school from 1979 to 1988 but had to leave the 9th grade because she became a refugee, goes into more detail about how important the village school was for raising and growing children, teens, and students. She looks back on her school days with sadness and wishes she could have finished her education. She even gets a bit teary-eyed. Thinking back to those times, she shares her fond memories of the school and how much it meant, saying, "I have so many thoughts about the school's graduates, teenagers, and young adults. It pains me to talk about it. I'll go back to those years and recall a lot. The accomplishments of the teenagers and young people who graduated from our school, as well as those who didn't complete their studies, are numerous.
Probably, every person who graduated from school and studied there has the same opinion. Teachers have a very big role in the education and upbringing of students and teenagers. The work, support, and help of teachers in mastering different professions is undeniable. School was not only our place of education it was like our second home. It was a center of our childhood adolescence, full of memories, where we . Even though years have passed and we live far away, we always remember our irreplaceable school years. Our school has given us both a beautiful character and a way of thinking, and has also . It has raised us as healthy young people.
It has not only given us education great upbringing, morality, and discipline. It has instilled values such as respect for each other, for adults, and for teachers. The feeling of respect for adults and teachers still lives with us today. We have grown up with the education and upbringing provided by those teachers. These conditions and factors are still evident today.We have . Our school even though we were young taught us life itself.
They gave us extracurricular training, practices, classes, and organized groups. They taught us to work and in all fields. Furthermore, they prepared us in the fields of art and literature. The late gave us plays from his works. We played those roles created scenes. We prepared classes performed the roles. Teachers taught us to be responsible, not to be afraid, not to hesitate in matters related to learning, to be brave everywhere, to support each other. Although we were students, children and teenagers in our village school, we were very well-formed.
That helps us even today. We are able to understand life closely.The advice those teachers gave us still lingers in our minds. We fondly remember the rules of today. The advice they gave us back then is still fresh in our minds. We remember our school with fond memories. There are so many positive things to say about our school.
It is a pity that we are those values. Our school was invaluable. When I talk about that educational institution, I get very emotional. My heart is full. Let me add one more thing. teachers taught us to be correct, truthful, honest, responsible and not afraid of work and hard work. We learned to value each other from school. School was not only a place to read books. School also taught us to be loyal to the place where we were born, to be attached to the homeland, the motherland, and not to forget the village. Today, those feelings prove our attachment to it. We do not forget the homeland. In short, we are well-. Our school has an undeniable contribution.
Our school also taught us how to respect our parents and relatives in the family..." Jamila Ismayilqizi Ellazova evaluates the role of the clubs organized by the school in the upbringing of students and teenagers in this way: "In the homemaking clubs, girls would learn to cook various dishes. also learned to sew and cut various clothes. The head of the association was my mother, teacher Leyli Ismayilova, for a while. Various competitions were held and among the leading members of the association. Exhibitions of handicrafts were organized. The leaders were awarded various certificates of appreciation at Komsomol meetings and by the director. The names of the leaders were . According to attendance, good and bad students were selected, and their names were listed.
Komsomol meetings were held once a month. Komsomol organizations were formed by active students of grades 8-10. The activities of the students on all issues were discussed once a month at Komsomol meetings.Thanks and reprimands were announced. The school raised students, teenagers and young people in an ethical and aesthetic spirit. Cleanliness spiritual purity were praised. The school called teenagers and young people to purity and aesthetics.
Important work was done on the beauty of the world, the aesthetic content of human beauty and human actions. A rich was among the basic and guiding ideas of the school. In this regard, Jamila Eyvazova expresses her opinion as follows: "At the foot of our village, on the edge of the railway, on the bank of the flowing river, there was a wooded area called Cala (Jala), a fruit garden of our collective farm. Beautiful roses and flowers grew there. Jasmine flowers grew there.
We would go and bring flowers from there school graduations. We would decorate the tables where teachers spoke with flowers , daffodils, flowers, etc.On holidays and vacations, we would take food with us and go to that to relax and have fun. The scenery was very beautiful. The grass grew up to our knees. In the spring, the trees bloomed... At that time, we had teenagers and young people with good voices. There were sisters Hasanova Sofiya and Hasanova Asiya, the daughters of Nabi, and my brother Shahin Ismayilov and Shamkhal, who were leaders of the drama club. skillfully played the role of "Guljohra" in "Arshin Mal ", and Shahin skillfully played the role of "Mashadi Ibad" in "O Olmasin, Bu Olsun".
They were greeted with applause from the audience. Our other young people also played good roles.Gurbanova Fatma was closely involved in both the drama club and the music club Jamila Elazova said, it can be concluded that the school played an indispensable role in the upbringing of young people in the field of literature and art and their tastes. It enriched their social and literary views. It formed their open, analytical views on life, evaluating good and bad. Not only that, but it glorified the factors of open communication, sincere attitude, and closeness.
This in itself formed the potential of youth and their spiritual purification and . Gulshan Mahammadgizi Yolchuyeva, a teacher of Azerbaijani language and literature with a higher education who was born in the village of Archut in 1953 and graduated from the village secondary school in 1970, explains the role of secondary school in the upbringing of children, adolescents, and youth in this way: "Schools and educational institutions play a very important role in the upbringing of children, adolescents, and youth as citizens. We know very well that schools are centers of knowledge.The school is the center of wisdom of the nation, the spiritual cradle of the people. The school is the present, tomorrow and future of the nation.
I want to say without exaggeration that the foundation of professionalism, science, knowledge, literacy, and intellect is laid precisely in the school. The education provided at the school plays a decisive role in a person's life, especially in the lives of children and youth. Everyone who enters this educational institution learns not only to study, but also to have a high culture, to build and create, to love the homeland, and to be loyal to one's people. Everyone knows well and highly values the great role of the school in human life through their own lives. It is undoubtedly the teachers who guide them and show them the right path in this work. The teaching profession is . I myself am a teacher. I was born into a family of teachers. In order for me to reach this level, foremost, my father, then the school and teachers had to work very hard and suffer a lot.
I understand this deeply. My father, my school, and my teachers all deserve my gratitude. A teacher is far more than someone who simply instructs students for a brief period in a classroom; they are not ordinary educators. They are individuals who connect childhood with adolescence, serving as role models through their own character, shaping the architects of the future, and carrying immense responsibility for the nation's destiny.
We all recall that after the 1960s, our school, the Archut village secondary school named after Mirza Fatali Akhundov, was recognized as a leading institution in the area. During that era, Aliyev Mahammad Abbasoglu was in charge of the school. To be precise, Muhammad Muslim was the school's director. Muhammad Muslim had truly earned significant respect in the region due to his intelligence, organizational talents, and capabilities. It's clear that through his dedication and expertise, he won over people's hearts, garnered widespread public admiration, and was consistently remembered with honor and affection. His noble efforts and contributions were highly valued. As the great poet said:
One should not merely pursue sustenance;
be more vigilant than a bird, wiser than a bird.
Strive diligently for your people;
through your actions, the world will flourish.
Our school was a regional leader thanks to the discipline, structured education, and upbringing it fostered, along with the diligent efforts of its educated and skilled teachers. Our school's guiding principle was: "Let's be ahead." To further spark students' interest in learning, various subject-specific clubs were established. Among these, I'd like to highlight a literary club, a math club, a music and drama club, and a sports club. I particularly want to emphasize the significant part that the Oktyabryat, Pioneer, and Komsomol organizations, which were active in schools at the time, played in societal progress and in shaping young minds.
In between classes, there were sporting events. Classes that came last in the competition competed with players from other villages. The collective farm had a large sports field. Teams consisting of village children were organized. Competitions were held between the villages of the district. I remember well that there were boys who played football and volleyball well: Mamishov Arif, Budagov Valeh and Budagov Yagub, Majid Gahramanoglu, Abdulla Ziyeddinoglu, and others. Sports clubs also held chess tournaments. Students played chess and checkers. Those who won places participated in regional competitions. After I won a place in the chess competition, I also participated in regional competitions (in Megrut, formerly Yagublu) and took first place. In addition, the school had educational areas.
Girls would do separate work on the farm, and boys would do separate work. Vegetables were grown. Beautiful vegetables grew. Abundant crops were harvested. The crops were sold, and the funds obtained were transferred to the school fund. The head of the field was my father, teacher Ismayilov Ismayil. He worked for a long time. Then the management was given to teacher Israfil Chaltikov. My father headed the drama club for a while. Clubs were organized for talented young people from the school. Various performances were organized in the village club. The club was filled to capacity with spectators. Performances and concerts were greeted with thunderous applause. The audience did not want to let the actors go. They wanted to watch them again. My father also played the saz and sang songs.
"O Olmasin, bu Olsun" and "Arshin Mal Alan" were both highly popular plays. Our village drama club also went on tour to other villages. They performed plays and gave concerts. In those villages, the clubs were also filled with spectators. Posters were sent in advance. I was also a little kid. We would sing various songs. For example, we would give plays and concerts in Saral, Gursali, Ilmazdi, and other villages. Our villager Arifa Mamishova had a very beautiful voice. The audience would make her sing many songs. After his songs were finished, they would bring him back to the stage and make him sing again and again.
” In the 1960s, the flow of young people to master new specialties in the village intensified. Getting a medical specialty was also a fashion and honor. In this regard, Mammadov Mahammad Yusifoglu, who was born in the village in 1940, received a silver medal for graduating from secondary school with honors in 1959 and entered the Azerbaijan Medical Institute, according to the press. Thus, he became the first student to receive rational medical education at a higher level. He was the first doctor and the first medalist (awarded a silver medal) among the youth of the village, and became an example and role model for others. He played a major role in the training of many doctors after him.
He made his impact. Continuing the tradition, Gurbanov Said Maharramoglu, born in 1951, who graduated from the village secondary school with a gold medal, became a doctor with higher education. He was a resident of the village of Archut, and Doctor Shukur Alkhanoglu Aliyev, a highly educated doctor, describes Doctor Muhammad in this way: “Doctor Muhammad was the first highly educated doctor in our village. He was one of our first intellectuals. Not only that, but he was the pride of all of us. His work and influence on our development as doctors are great. He was a passionate son of the country who guided our villager Doctor Fikrat, my older brother Doctor Ibrahim, me, and others. He met my older brother when he went to Baku for the entrance exam, guided him, and helped him.
After graduating from high school, he also helped my brother Ibrahim and my sister, nurse Zakiya, find jobs in the medical service. He was a very generous, gentle, and calm person. Most importantly, he was a very good and kind person.” Archut youth also took on the responsibility of leadership in the 20th century. Young leaders led other young people with their backs and called them to the right path. The main slogans were to participate in labor, work hard, provide benefits, and become active members of society.
The principles of generational successors and hereditary successors were an important condition for the upbringing of young people. Young people were proud of their leadership. Shakir Ibrahimkhalil oglu Mammadov, an architect with a higher education who was born in Archut in 1960 and studied at the secondary school of that village in 1970-1977, highly appreciates the role of the Archut village secondary school in the upbringing and development of children, teenagers, and young people in the 70s-80s of the 20th century and expresses the following thoughts: “Such was the growing series of educational successes at the Archut school.
As the quality of education at the school improved, the number of young people who graduated with gold and silver medals and excellent grades began to increase. At that time, such results became the joy of not only one family but the entire Archut people. The results of the final exams and admission to higher schools were a big event for the village. On the day the admission lists were announced, the words “so-and-so got into the institute!” spread from house to house. The news would make everyone happy; the whole village would glow with the same joy. Behind each successful graduate, there were traces of the incomparable work of selfless teachers.
Hundreds of young people whom they prepared with knowledge, demandingness, and parental care later made their mark in various fields, raising the name of Archut School to even greater heights.
In the history of Archut School, the young people who graduated with gold and silver medals and excellent grades are as follows:
Silver medalists:
- Mammadov Mahammad Yusifoglu—born November 10, 1940.
-Yolchuyev Bahman Bakhtiyaroglu—born November 8, 1946.
- Ismayilov Imdad Mammadoglu—born November 29, 1950.
Gold medalists:
-Aliyev Ilham Mahammadoglu—born June 17, 1951;
• Gurbanov Sadi Maharramoglu—born June 2, 1951;
-Binnetova Sevinj Shamistangizi—born on May 15, 1963.”
The role of the school as a temple in the education of teenagers and young people is undeniable, and all graduates, even those who graduated from this temple incompletely, have a high opinion of the school.
The following tactical steps were taken, and responsible requirements were set for the development of students and teenagers at the school:
-to introduce regular attendance habits;
-to follow the rules of sitting at the desk and standing in front of the blackboard;
-to use the correct form of address to adults and teachers; -to be kind and sincere with fellow students.
-Keep his clothes neat, and wear his school uniform clean;
-wear Oktyabryat badges;
- Keep and wear pioneer ties neatly;
-consider his Komsomol card as respectable;
- Behave calmly in class, listen to the lesson, and listen carefully to the teacher;
-be silent in the classroom and in the corridors; -pay serious attention to class attendance;
-not leave class early without an excuse;
-come to the board and talk about the lesson in detail; -write in detail and explanatory words on the board;
-keeping classrooms neat and tidy, decorating rooms with flowers; -actively participating in school events;
-participating closely in literary and music clubs; -preparing for lessons daily and being quick-witted;
-paying serious attention to extracurricular readings;
-helping schoolmates closely;
-learning what they don't know from teachers and not being shy or hesitant about this;
-asking the teacher many questions and getting answers;
-appreciating the school, treating teachers with respect, treating school slogans with respect, participating closely in knowledge competitions, not being shy or hesitant to express what they know, raising children who look at society with an open and clear mind, etc.
The school carried out certain measures to encourage students:
- Honorary certificates were given to excellent students.
- Prizes were given to winners of the Olympiad.
- Parents and other relatives of excellent students were thanked.
- Excellent students were shown as examples and promoted in other classes.
Excellent students were even invited to teach lessons in other classes. Questioning was carried out. The names of the winners were spread throughout the village;
- Excellent students sometimes replaced teachers. They were involved in teaching. Teaching skills were formed in them:
- Excellent students were invited to check the notebooks and writings of other students.
- Excellent and outstanding students were awarded gold and silver medals.
- Pictures of excellent students were hung on honor boards.
- Excursions were organized for students. - Sports competitions were organized between district and village schools.
- Various festivals were organized for students. - Feelings of love for the economy, labor, and hard work were instilled, etc.
Note: Teachers who graduated from higher and secondary specialized schools in Baku, Yerevan, and other places and returned to their villages and worked in schools brought their values with them.
In Archut, young people set themselves the following theses for development:
-Which profession is better, and how does one prove oneself in this profession?
-What have you been passionate about since childhood, and what are the directions?
-Which technical professions should be mastered?
• The choice of specialization should be made in such a way that it benefits the village.
-What professions bring high fame and glory? -What professions are the connecting ones between the city and the village?
-What are the benefits of learning foreign languages, and is it a prerequisite to learn Russian and German as foreign languages perfectly?
• It is a prerequisite to study the areas of music.
Elshan Nasibov (Elshan Ardich) is a political scientist, writer, and publicist. Founder and executive secretary of the “ARDIC” Movement. Member of the West Azerbaijan Community
